Умумий рукмMay 31, 2006 2:57 pm

Илк бор СПИД билан боглик холатлар аникланганидан буён чорак аср ўтибди. Ўшандан буён маълумотларга кўра, дунё бўйлаб 25 миллион ВИЧни юктирган инсон хаётдан кўз юмибди. БМТ хисоб-китобларига кўра, хозирда жахон бўйлаб карийиб 40 миллион киши вирус билан яшаётган экан. Ва уларнинг ярмиси аёллар хисобига тўгри келади.

Куни кеча Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг СПИДга карши кураш агентлиги чоп этган хисоботда “аср вабоси”дан энг кўп азият чекаётган китъа кора Африка дея кайд этилади. ВИЧни юктирганлар сони беш ярим миллионни ташкил этиши билан Жанубий Африка дунёда айни хасталик холлари бўйича энг биринчи ўринда турувчи мамлакатдир. Осиё хам вирус ёйилиши жихатдан анчайин “илгорлаб” бораётгани сир эмас.

Хиндистонда химояланмаган яъни контрацептив воситаларсиз ўткан жинсий якинлик - ВИЧнинг таркалиши учун асосий сабаб сифатида кўрилади. Россия ва Украина хам СПИД билан боглик холатлар шиддат билан ошиб бораётган мамлакатлар сифатида тилга олинади. Марказий Осиё, kолаверса, Ўзбекистончи?

2004 йил Бирлашган миллатлар Ташкилоти берган маълумотларга таянсак, мамлакатда ВИЧ ва СПИД билан боглик 10 мингдан ортик инсон яшаётгани айтилади. Аммо, урф-одат, анъаналар тортган чизиклардан чиколмай, ўзининг бу балога чалинганини яшириб юрганлар канча экан? Гарбда 90 йилларнинг иккинчи ярмига келиб ВИЧга тезлик билан ташхис куйиш, вируснинг СПИДга кадар етиб бормаслигини олдини олувчи муолажа усуллари, дори дармонлар ишлаб чикилар экан, СПИД билан боглик ўлим холларининг кескин пасайишига эришилганди. Аммо, яна Марказий Осиё, кўйингки, Ўзбекистондачи? СПИДга юликканини билмай, билса-да ошкор килолмай хаётдан кўз юмиб кетаётганлар сони канча бўлса экан. Бундай дори-дармонлар Сиз таниган ва ё билган инсонлар учун канчалар кўл етгулик?

Бесaколбозлик, гиёхвандларнинг битта игнадан фойдаланишлари, химояланмаган жинсий якинлик ва таркибида ВИЧ вируси бўлган конни соглом одамга куйиб хатога йўл кўйиш - ВИЧнинг инсондан-инсонга ўтиши учун асосий сабаблар ўларок кўрсатилади.

Сиз яшайдиган жойда ВИЧ ё-да, СПИД хакида очик гапириш, уни кандай йўллар билан юкиши, кандай килиб ундан химояланиш мумкинлиги юзасидан тушинтириш ишлари етарлича йўлга кўйилганми?

Умуман, ВИЧ вируси ё-да, СПИД борасида, вирусни юктириб, азоб чекаётганлар хакида нималар биласиз?

Дугонажонлар келинг, бу борада билганларингизни биз билан ўртоклашинг.

- Дийдор

Хомиладорлик ва бошка аёл согMay 25, 2006 1:51 pm

Яқинда Англияда ўтказилган тадқиқотларга кўра, сутни кўп ичадиган хамда гўшт кўп ейдиган аёлларда вегетариан диетага риоя қиладиган аёлларга нисбатан эгизаклар туғиш имкони 5 (БЕШ) баровар ошар экан. Олимлар бунинг сабабини сигирлар жигарида учрайдиган махсус бир оқсилда деб топишди. Ушбу оқсил сут, гўшт ва бошқа молдан олинган махсулотлар орқали аёл кишининг бола туғиш органларига етиб бориб уларни стимуляция қилар экан. Олимлар ўз тадқиқотларининг якунида эгизак туғишни истамаган аёлларга иққиқат бўлишдан олдин сут ва гўшт хажмини камроқ истеъмол қилишни маслахат қиладилар. Яна бир янгилик, дунё бўйлаб эгизаклар туғилиши охирги 30 йил мобайнида анча ўсибди. Қизиқ, мен Ўзбекистонда эгизаклар кўрган аёлларни камдан кам учратганман. Ростдан хам Ўзбекистонда эгизаклар камроқ туғилармикан? Шундай бўлса, балки бу аёлларимизни етарлича гўшт ва сут махсулотларини истеъмол қилмасликларига боғлиқдир?
** Шоира

Уй ичидаги зўравонликMay 19, 2006 8:40 am

Erkinoyning ammasi haqidagi hikoyani o’qib bu bechora ayolga rosa achindim. Mamlakatimizda ayollar va bolalarni urish masalasi juda yomon. Ayolga qol k’otarishni erkak kishi normal deb hisoblaydi va qaysi dir bir ma’noda jamiyat ham bunga qarshilik qilish narida tursin, ma’qullaydi. Bu O’zbek yurtining eng katta yaralaridan biridir. Bu jamiyatimizning qanchalik past ketganini korsatadi chunki ojizni faqat pastkash kishi uradi deb bilaman. Mening ham bir qarindoshim yaqinda farsand kordi, homilador paytida eri u bechorani urardi! Afsus, bunday holat O’zbekistonda bir ikki emas balki juda kopdir. Qani, aytinglar, buni qanday o’zgartirib boladi?

Rahmat, Zuhra

Фарзандларимизни катта килишMay 17, 2006 3:32 pm

Yaqinda mening onam "o’g'lingni qachon sunnat qilasizlar" deb surab qoldi. Men ota-onamdan bunday savolni anchadan beri kutib yurgandim. Gap shundaki, men o’g'limni sunnat qildirmoqchi emasman. Sunnat qilish uchun sabab yetarlicha emas. Islom dinida sunnat qilish kerak deyiladi, lekin sunnat erkak kishini musulmon qilib qo’ymaydi. Odam aqli bilan hudoga ishonishi kerak, badani bilan emas. Buning ustiga, agar hudo haqiqatdan ham erkaklarning jinsiy organini kestirilgan bo’lishini istaganda edi, nega shunday qilib yaratmagan, degan savol tug’iladi.

Endi, buni ota-onamga tushuntirish qiyin bo’ldi. Ohiri, "erim unamaydi (erim musulmon emas) deb qutuldim. Men onamga "qarang, ba’zi bir millatlarda qizlarning jinsiy organidagi klitorisini kesib tashlaydilar, din, urf-odat deb, lekin bu notu’g'ri, bu kasalliklarga olib keladi, undan xam, bir yovuz amal, o’gil bollarning sunnat qilish men uchun shu bilan barobar" dedim.

Men kichkinaligimda ukamni 5 yoshligida sunnat qilganimizni eslayman, hech qachon bu azob esimdan chiqmaydi. Shuning uchun ham o’g'limni sunnat qilismaslikka qaror qilganman.

Albatta, onam "ahir meditsinada tomonidan ham tavsiya qilinadi" dedi. Men bironta meditsina tomonidan tasdiqlangan sunnatni tarafini olgan ilmiy ishni ko’rganim yoq. Onam ham bunday "tavsiyani" o’qib ko’rgani yoq.

Albatta, agar boshqalar o’g'lilarini sunnat qilishga qaror qilsalar, bu ularning shahsiy ishi, lekin men o’g'limdan, chaqaloqligida undan so’ramasdan bir joyini kesishga jur’at etmadim.

- Malika

Умумий рукмMay 15, 2006 9:47 am

Assalomu alaykum! Yana bir marta eslatib qo’ymoqchiman — kimdir o’z fikrini qoldirmoqchi bo’lsa, mavzular tagidagi NO COMMENTS degan joyga bosib, paido bo’lgan tablizada o’z sharhini qoldirishi mumkin.  Yoki, yana bir variant - mening nomimga email yuborishingiz mumkin. Mana mening manzilim: shoyiras@yahoo.co.uk  Darvoqe — haqiqiy otingizni aitishingiz shart emas, istasangiz, fikringizni boshqa tahallus ostida qirg’izamiz - bunda bizga ishonavering! FIkru-mulohazalaringni kutib qolamiz! Shoyira

Хомиладорлик ва бошка аёл согMay 14, 2006 7:12 pm
Men begona yurtda o’z bahtini, joyini, hurmatini topib yurgan Malika va Shoira opalar uchun juda ham hursandman va yashirmayman, ularga juda ham havas qilaman.
Albatta sizda - nega havas qilasan degan? savol hayolingizdan o’tishi aniq. Chunki o’zim chet elda Ovrupa mamlakatlarini birida o’qiyman, ishlayman.
Menim fikrimcha ovrupalik erkaklarni hammasi unaday mehribon deb o’ylamayman, chunki ovrupa mamlakatlarida erkak zoti sizga haqiqatdan ham mehribonchilik qilib, siz uchun jonini berishi uchun u sizni yurakdan sevishi kerak va undan tashqari boshqa omillar ham ko’pdir.Kechirasiz men o’z bu hayotimda ko’rgan, bilganlarimdan sizga misol qilib keltiraman. Yoshim 18daligida O’zbekistondagi ammalarimdan biri turmushga chiqdi. Ammo bechorani bahti ko’p cho’zilmadi. Siz nega? deb savol bersangiz. Meni ammam shu qishloqdan chiqmagan, o’qimagan bir cho’pon yigit bilan turmush qurgan edi. U yigit qo’pol, o’qimagan va har zamonda nasha tortadiganlardan biri bo’lib chiqdi. U bechora ammamni homiladorlik paytida urib, tepib, qishloqni bu boshidan u boshigacha tayoqlagan. Natijada uni farzandi o’lik tug’ildi. Bu ahvolni ko’rgan ota onasi ammamni uyiga qaytarib olishdi. Keyinchalik u boshqa bir 8 farzandi bor erkak bilan turmush qurib, hozirgi kungacha uni va uni 8 farzandini hizmatida. Bu paytda men juda ham ammamga achindim va ajablandim. Chunki men bu holatni hech qachon ko’rmaganman, meni otam shu qishloqdan chiqqan bo’lsa ham. To’g'ri meni ota onamni oralarida kelishmovchilik, janjal, xafachilik bo’lmagan deb aytaolmayman. Ammo meni otam hech qachon onamga qo’l ko’tarmagan va haqorat ham qilmagan. Har doim otam onamga murojat qilmoqchi bo’lsa "Ho’jayin" deb hazillashib murojat qilgan.(  Hech qachon to’g'ridan to’g'ri buyruq bermagan, onamga qo’l ko’tarish narida tursin. Agar bilsangiz men otamni chu hislatlari uchun juda hurmat qilaman va g’ururlanaman. Men bu bilan demoqchimanki menimcha har bir erkakni o’z turmush o’rtog’iga bo’lgan munosibati uni yoshligida olgan, ko’rgan tarbiyasiga, ruhiy holatiga, uni atrafidagagi atmosferaga bog’liq va albatta uni saviyasiga ham. Ovrupada erkaklar ham turli tumandir. Men bu yerda turli tuman odamlarni, va oilalarni ham ko’rmoqdaman. Ochig’ini aytaman ba’zi birlariga havas qilaman, ba’zilariga havas qilmayman…. 
Erkinoi
Oila, turmush, sevgi..., Уй ичидаги зўравонликMay 12, 2006 6:34 pm

Бу сахифани кузатиб келаетган бўлсалар, узр: бир ойга йўк бўлиб кетганимнинг сабаби - Ўзбекистонга сафарим эди. Ота онамни, ука-сингилларимни кўргани бориб келдим. Бахор фаслининг якуни, дарахтлар ям-яшил япрокларга копланган, кушлар сайрар, кеч гуллаши билан бошкалардан ажралиб турган бехи дарахти кўзингизга ора сира учрайди. Бу гўзалликларга карамасдан уйга кайтганимдан кейин хар гал икки уч кун давомида тушкунликга тушиб юраман. У ерга боргандан кейин камбагаллар билан бойлар ўртасидаги фаркни кўрганимдан хафа бўламан. Бу фарк кундан кунга ўсиб келмокда, назаримда. Бу тарафга, Оврўпога кайтишим билан, бу ерги хаётнинг кулайлиги, инсон хаёти канчалик каттарок кадрга эгалигидан хафа бўлиб куюб юраман. Тошкентлардан кайтиб келганимдан кейин хар куни хаётим шунчалик мазмунга тўла, кулайликларга тўла бўлганлиги учун, шунчалик омадим борлигига худога шукур дейман. Мана ўзинглар каранглар. Эрим хафа килмайди, ичмайди, мени ўз тенгидек хурмат килади, "уйда ўтир ишлама!" деб талаб килмайди, мени бошка эркакларга раж килмайди, ишонади. Ўглимизни катта килишда кўлидан келганча ёрдам беради. Молиявий томондан хам ахволимиз худога шукур яхши, катта етишмовчиликлар йўк, топганимиз турмушимизга етади, Тошкентдаги оиламга хам ёрдам беришга етиб туради. Кайнанам алохида туради, бизни кўргани икки ойда бир марта келиб туради, мени хурмат килади. Олдин келганларида хар куни турли таомлар тайёрлаб кўнглига карашга харакат килардим : ахир ўзбекистонда кўрганим ўрганганим шу эдида! Лекин кейин карасам менинг пазандалигим уни бефарк колдираяпти, демак у бошкача экан унга таасурот колдиришга уринмасам хам бўлар экан деб сал ўзимга келдим ўзимни таъбийрок тута бошладим. Мендан бир неча ёшгина синглимни олсак эса, хаётини меники билан солиштириб хам бўлмайди. Турмуш ўртоги ўкииган, яхши инсон бўлса хам, синглим бошидан ўтганини бу ердан айтмасдан кўяй. Бошида, келин бўлиб тушганидан кейин хамма келинчаклардек "кайнана мактабидан" ўтишга мажбур бўлган. Битирди у мактабни хам, аъло бахолар билан. Кейин уларга алохида яшашга рухсат берилди. Бир пайт эр хотин ўртасидаги келишмовчиликлар натижасида эри кўл кўтаргани хам бўлди. У замонлар хам худога шукур ўтиб кетди. Хозир улар учун энг катта муаммо, учинчи фарзанд кутишар экан, уйлари кичканилиги каттарок шароитлари яхширок уй олиш кўлларидан келмаслигидир. Синглим медицина сохасини тарк этиб каттарок маошлик иш излашда хеч кандай натижага эриша олмади. Турмуш ўртогининг жажжигига даромади (ўзи юкори даражалик мутахассис бўлса хам) факат озик овкатга етарли холос. (бозор килишлар хам экономия режимига ўтилган албатта). Синглим мана неча йилдан берики мен унга берган кийимларда юради… Энди тушунгардирсиз нега солиштиришни истамаганимни. Яна синглимнинг хаётидан хам ёмонлари бор, уники хали холва. Факат чой билан нонга колган, эрлари урадиган ичадиган кишлок аёлларини айтмаймизми. Эрлари Россияларга ишга кетиб уй рўзгор билан болаларни оёкга кўйиш бутунлай уларга колганларничи. Шоира