Дунё бўйлаб СПИДни юктирган инсонларнинг ярмиси аёллар экан…Ўзбекистондачи?
Илк бор СПИД билан боглик холатлар аникланганидан буён чорак аср ўтибди. Ўшандан буён маълумотларга кўра, дунё бўйлаб 25 миллион ВИЧни юктирган инсон хаётдан кўз юмибди. БМТ хисоб-китобларига кўра, хозирда жахон бўйлаб карийиб 40 миллион киши вирус билан яшаётган экан. Ва уларнинг ярмиси аёллар хисобига тўгри келади.
Куни кеча Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг СПИДга карши кураш агентлиги чоп этган хисоботда “аср вабоси”дан энг кўп азият чекаётган китъа кора Африка дея кайд этилади. ВИЧни юктирганлар сони беш ярим миллионни ташкил этиши билан Жанубий Африка дунёда айни хасталик холлари бўйича энг биринчи ўринда турувчи мамлакатдир. Осиё хам вирус ёйилиши жихатдан анчайин “илгорлаб” бораётгани сир эмас.
Хиндистонда химояланмаган яъни контрацептив воситаларсиз ўткан жинсий якинлик - ВИЧнинг таркалиши учун асосий сабаб сифатида кўрилади. Россия ва Украина хам СПИД билан боглик холатлар шиддат билан ошиб бораётган мамлакатлар сифатида тилга олинади. Марказий Осиё, kолаверса, Ўзбекистончи?
2004 йил Бирлашган миллатлар Ташкилоти берган маълумотларга таянсак, мамлакатда ВИЧ ва СПИД билан боглик 10 мингдан ортик инсон яшаётгани айтилади. Аммо, урф-одат, анъаналар тортган чизиклардан чиколмай, ўзининг бу балога чалинганини яшириб юрганлар канча экан? Гарбда 90 йилларнинг иккинчи ярмига келиб ВИЧга тезлик билан ташхис куйиш, вируснинг СПИДга кадар етиб бормаслигини олдини олувчи муолажа усуллари, дори дармонлар ишлаб чикилар экан, СПИД билан боглик ўлим холларининг кескин пасайишига эришилганди. Аммо, яна Марказий Осиё, кўйингки, Ўзбекистондачи? СПИДга юликканини билмай, билса-да ошкор килолмай хаётдан кўз юмиб кетаётганлар сони канча бўлса экан. Бундай дори-дармонлар Сиз таниган ва ё билган инсонлар учун канчалар кўл етгулик?
Бесaколбозлик, гиёхвандларнинг битта игнадан фойдаланишлари, химояланмаган жинсий якинлик ва таркибида ВИЧ вируси бўлган конни соглом одамга куйиб хатога йўл кўйиш - ВИЧнинг инсондан-инсонга ўтиши учун асосий сабаблар ўларок кўрсатилади.
Сиз яшайдиган жойда ВИЧ ё-да, СПИД хакида очик гапириш, уни кандай йўллар билан юкиши, кандай килиб ундан химояланиш мумкинлиги юзасидан тушинтириш ишлари етарлича йўлга кўйилганми?
Умуман, ВИЧ вируси ё-да, СПИД борасида, вирусни юктириб, азоб чекаётганлар хакида нималар биласиз?
Дугонажонлар келинг, бу борада билганларингизни биз билан ўртоклашинг.
- Дийдор
Сут махсулотларни истеъмол қилиш эгизаклар туғилиш имконини оширади, дейди Оврўпалик олимлар
Яқинда Англияда ўтказилган тадқиқотларга кўра, сутни кўп ичадиган хамда гўшт кўп ейдиган аёлларда вегетариан диетага риоя қиладиган аёлларга нисбатан эгизаклар туғиш имкони 5 (БЕШ) баровар ошар экан. Олимлар бунинг сабабини сигирлар жигарида учрайдиган махсус бир оқсилда деб топишди. Ушбу оқсил сут, гўшт ва бошқа молдан олинган махсулотлар орқали аёл кишининг бола туғиш органларига етиб бориб уларни стимуляция қилар экан. Олимлар ўз тадқиқотларининг якунида эгизак туғишни истамаган аёлларга иққиқат бўлишдан олдин сут ва гўшт хажмини камроқ истеъмол қилишни маслахат қиладилар. Яна бир янгилик, дунё бўйлаб эгизаклар туғилиши охирги 30 йил мобайнида анча ўсибди. Қизиқ, мен Ўзбекистонда эгизаклар кўрган аёлларни камдан кам учратганман. Ростдан хам Ўзбекистонда эгизаклар камроқ туғилармикан? Шундай бўлса, балки бу аёлларимизни етарлича гўшт ва сут махсулотларини истеъмол қилмасликларига боғлиқдир?
** Шоира
Эркакларни хотинларига қўл кўтаришини қандай тўхтатса бўлади?
Erkinoyning ammasi haqidagi hikoyani o’qib bu bechora ayolga rosa achindim. Mamlakatimizda ayollar va bolalarni urish masalasi juda yomon. Ayolga qol k’otarishni erkak kishi normal deb hisoblaydi va qaysi dir bir ma’noda jamiyat ham bunga qarshilik qilish narida tursin, ma’qullaydi. Bu O’zbek yurtining eng katta yaralaridan biridir. Bu jamiyatimizning qanchalik past ketganini korsatadi chunki ojizni faqat pastkash kishi uradi deb bilaman. Mening ham bir qarindoshim yaqinda farsand kordi, homilador paytida eri u bechorani urardi! Afsus, bunday holat O’zbekistonda bir ikki emas balki juda kopdir. Qani, aytinglar, buni qanday o’zgartirib boladi?
Rahmat, Zuhra
Ўғлимни суннат қилдирмоқчи эмасман!
Yaqinda mening onam "o’g'lingni qachon sunnat qilasizlar" deb surab qoldi. Men ota-onamdan bunday savolni anchadan beri kutib yurgandim. Gap shundaki, men o’g'limni sunnat qildirmoqchi emasman. Sunnat qilish uchun sabab yetarlicha emas. Islom dinida sunnat qilish kerak deyiladi, lekin sunnat erkak kishini musulmon qilib qo’ymaydi. Odam aqli bilan hudoga ishonishi kerak, badani bilan emas. Buning ustiga, agar hudo haqiqatdan ham erkaklarning jinsiy organini kestirilgan bo’lishini istaganda edi, nega shunday qilib yaratmagan, degan savol tug’iladi.
Endi, buni ota-onamga tushuntirish qiyin bo’ldi. Ohiri, "erim unamaydi (erim musulmon emas) deb qutuldim. Men onamga "qarang, ba’zi bir millatlarda qizlarning jinsiy organidagi klitorisini kesib tashlaydilar, din, urf-odat deb, lekin bu notu’g'ri, bu kasalliklarga olib keladi, undan xam, bir yovuz amal, o’gil bollarning sunnat qilish men uchun shu bilan barobar" dedim.
Men kichkinaligimda ukamni 5 yoshligida sunnat qilganimizni eslayman, hech qachon bu azob esimdan chiqmaydi. Shuning uchun ham o’g'limni sunnat qilismaslikka qaror qilganman.
Albatta, onam "ahir meditsinada tomonidan ham tavsiya qilinadi" dedi. Men bironta meditsina tomonidan tasdiqlangan sunnatni tarafini olgan ilmiy ishni ko’rganim yoq. Onam ham bunday "tavsiyani" o’qib ko’rgani yoq.
Albatta, agar boshqalar o’g'lilarini sunnat qilishga qaror qilsalar, bu ularning shahsiy ishi, lekin men o’g'limdan, chaqaloqligida undan so’ramasdan bir joyini kesishga jur’at etmadim.
- Malika
Сахифамизга биринчи марта кирувчиларга…
Assalomu alaykum! Yana bir marta eslatib qo’ymoqchiman — kimdir o’z fikrini qoldirmoqchi bo’lsa, mavzular tagidagi NO COMMENTS degan joyga bosib, paido bo’lgan tablizada o’z sharhini qoldirishi mumkin. Yoki, yana bir variant - mening nomimga email yuborishingiz mumkin. Mana mening manzilim: shoyiras@yahoo.co.uk Darvoqe — haqiqiy otingizni aitishingiz shart emas, istasangiz, fikringizni boshqa tahallus ostida qirg’izamiz - bunda bizga ishonavering! FIkru-mulohazalaringni kutib qolamiz! Shoyira
Талаба Эркинойдан: турмуш ўртоғнинг муносабати хақида…
Сафардан таасуротлару туйгулар…
Бу сахифани кузатиб келаетган бўлсалар, узр: бир ойга йўк бўлиб кетганимнинг сабаби - Ўзбекистонга сафарим эди. Ота онамни, ука-сингилларимни кўргани бориб келдим. Бахор фаслининг якуни, дарахтлар ям-яшил япрокларга копланган, кушлар сайрар, кеч гуллаши билан бошкалардан ажралиб турган бехи дарахти кўзингизга ора сира учрайди. Бу гўзалликларга карамасдан уйга кайтганимдан кейин хар гал икки уч кун давомида тушкунликга тушиб юраман. У ерга боргандан кейин камбагаллар билан бойлар ўртасидаги фаркни кўрганимдан хафа бўламан. Бу фарк кундан кунга ўсиб келмокда, назаримда. Бу тарафга, Оврўпога кайтишим билан, бу ерги хаётнинг кулайлиги, инсон хаёти канчалик каттарок кадрга эгалигидан хафа бўлиб куюб юраман. Тошкентлардан кайтиб келганимдан кейин хар куни хаётим шунчалик мазмунга тўла, кулайликларга тўла бўлганлиги учун, шунчалик омадим борлигига худога шукур дейман. Мана ўзинглар каранглар. Эрим хафа килмайди, ичмайди, мени ўз тенгидек хурмат килади, "уйда ўтир ишлама!" деб талаб килмайди, мени бошка эркакларга раж килмайди, ишонади. Ўглимизни катта килишда кўлидан келганча ёрдам беради. Молиявий томондан хам ахволимиз худога шукур яхши, катта етишмовчиликлар йўк, топганимиз турмушимизга етади, Тошкентдаги оиламга хам ёрдам беришга етиб туради. Кайнанам алохида туради, бизни кўргани икки ойда бир марта келиб туради, мени хурмат килади. Олдин келганларида хар куни турли таомлар тайёрлаб кўнглига карашга харакат килардим : ахир ўзбекистонда кўрганим ўрганганим шу эдида! Лекин кейин карасам менинг пазандалигим уни бефарк колдираяпти, демак у бошкача экан унга таасурот колдиришга уринмасам хам бўлар экан деб сал ўзимга келдим ўзимни таъбийрок тута бошладим. Мендан бир неча ёшгина синглимни олсак эса, хаётини меники билан солиштириб хам бўлмайди. Турмуш ўртоги ўкииган, яхши инсон бўлса хам, синглим бошидан ўтганини бу ердан айтмасдан кўяй. Бошида, келин бўлиб тушганидан кейин хамма келинчаклардек "кайнана мактабидан" ўтишга мажбур бўлган. Битирди у мактабни хам, аъло бахолар билан. Кейин уларга алохида яшашга рухсат берилди. Бир пайт эр хотин ўртасидаги келишмовчиликлар натижасида эри кўл кўтаргани хам бўлди. У замонлар хам худога шукур ўтиб кетди. Хозир улар учун энг катта муаммо, учинчи фарзанд кутишар экан, уйлари кичканилиги каттарок шароитлари яхширок уй олиш кўлларидан келмаслигидир. Синглим медицина сохасини тарк этиб каттарок маошлик иш излашда хеч кандай натижага эриша олмади. Турмуш ўртогининг жажжигига даромади (ўзи юкори даражалик мутахассис бўлса хам) факат озик овкатга етарли холос. (бозор килишлар хам экономия режимига ўтилган албатта). Синглим мана неча йилдан берики мен унга берган кийимларда юради… Энди тушунгардирсиз нега солиштиришни истамаганимни. Яна синглимнинг хаётидан хам ёмонлари бор, уники хали холва. Факат чой билан нонга колган, эрлари урадиган ичадиган кишлок аёлларини айтмаймизми. Эрлари Россияларга ишга кетиб уй рўзгор билан болаларни оёкга кўйиш бутунлай уларга колганларничи. Шоира
Ассалому Алайкум, дуганожонлар!
Мен хам Шоирага ухшаб ушбу сахифада уз фикрларимни ёзиб тураман ва сизлар жавоб ёзасизлар деган умиддаман. Бироз уз хакимда: Асли Водийлик, хозирда эса оилам (турмуш уртогим ва углим ) билан АКШда яшайман. Ёшим…. америкача килиб айтганда 30ларга бориб колган.
Турмуш уртогим Америкалик, иккаламиз ишлаймиз, углим эса богчага боради.
Узбекистонлик аёллар хаёти мени жуда кизиктиради, биринчидан, бу тоифага узим хам кираман, иккинчидан, онам, опа-сингилларим, хола-аммаларим, хаммаси Узбекистонда яшайдилар. Улар билан уз оналик, аёллик хиссу-туйгуларимни, тажрибаларимни уртоклашишни жуда хам истардим. Афсус, уларнинг биронтаси хам мен ёзган нарсаларни укишга имконлари йук (менимча биронтаси хам компютерда ишлаб курмаган). Шунинг учун, уларнинг урнига хам сизлар бу сахифамизни укиб биз ёзган мавзуларни уз оналаринг, опа-сингилларинг, дугоналаринг билан уртоклашасизлар деган умиддаман.
Шоира олдин ёзган мавзу менга жуда хам ёкди. Унинг айтган гапларига мен кушиламан. Менинг хомиладорлик ва бола тугиш тажрибам хам Шоираникидан унча фарк килмаганди. Эримнинг бола тугилиш пайтида ёнимда булиши табиий хол эди. Усиз холим нима кечишини тассавур хам килаолмайман. У шунчалик хурсанд эдики, бола тугилгач кузлари ёшга тулганди. Хомиладорлигимнинг бошида, хали корним билинмасдан хам, бирон бир уртогида таништирса, "мана менинг турмуш уртогим, буниси эса - корнимга курсатиб, фарзандимиз" дерди.
Албатта, узбек эркаклари хам булажак фарзандларидан фахрланади, бирок буни очик ойдин курсатиш уят хисобланади. Масалан, мен онамнинг хомиладорлигида тушган биронта расмини курмаганман, чунки бундай расмлар йук. Кенжа укам тугилган пайтида мен 6 яшар эдим, бирок, онам уз хомиладорлиги тугрисида бизга бирон бир нарса айтганини эсламайман.
Кизиги шундаки, мен болам тугилганидан кейин телефон оркали уз онам билан гаплашиб бу ажойиб унитиб булмас тажрибамни сузлаб бердим, ва онам эрим ёнимда булганини эшитиб хайрон булмади, аксига, "хайрият, ёнигда булиб, эсон омон кутилиб олибсан" деганди. Агар эрим Узбекистонлик булганда хам шундай уйлаган булармиди?
Албатта, гарб мамлакатларида хам хотинлари тугаётган пайтда олдида булишни истамаган эркаклар йук эмас. Бирок, бу ердаги маданият эрларнинг хотинини олдида булишини талаб килади. Бундай амал олкишланади, оталар болаларига, "сен тугилганингда…" деб айта олишни жуда хам исташади.
Россияда хомиладор аёлларга нисбатан ўзгаришлар…
Куни кеча битта мақолага кўзим тушиб қолди. Унда Россияда хомиладор аёлларнинг соғлигига кўпроқ эътибор кўрсатиш тарзида уларга витаминлар билан қўшимча темир берила бошлангани хақида ёзилган эди. Ўзбекистонлик аёлларнинг аксарияти анемия яъни камқонликдан, темир етишмовлигидан азоб чекишлари хаммага аён. Қачон бизнинг соғлиқни сақлаш идораларимиз хомиладор аёлларга шундай қўшимча табиий дори дармон беришар экан… Россияда яна битта ўзгариш юз берганмиш: туғруқ хонага оталарни ҳам киритишга рухсат берилибди. Бу кўплар учун ажабланарли хол бўлиб кўринса керак. Эрларимиз хозирлигида туғиш азобларидан ўтиш кўпларга тўғри келмаса керак. Бундай очиқлик бизларнинг урфу одатларимизга хам қарши бўлиб кўринса керак. Лекин Россиялик эр хотинлар, бўлажак ота оналарда энди шундай танлов борлиги мен жуда севинтирди. Ўз тажрибам хақида гапирсам, менда танлов йўқ эди десам хам бўлади. Боламиз туғилиш пайти келганида турмуш ўртоғимнинг ёнимда бўлиши бўлмаслиги хақида савол хам қўйиб бўлмас эди. Эрим нафақат туғиш жараёнида иштирок этишни (иштироги албатта мени рухий томондан қўллаб қуватлаб, етишмаган майда чуйда нарсаларни олиб келишларга чекилган эди ). У хомиладорликнинг охирги ойларида ота оналар учун уюштирилган курсларга хам қатнаб хамма нарсани (туғиш пайти қандай нафас олишни, чақалоқ туғилганидан сўнг қандай нарсалар мухимлигини ва хоқазо) мен билан бирга ўрганиб келганди. Тўғрисини айтсам, ичимда қандайдир уялиш, ноқулайлик туйғулари бор бўлса ҳам мен шу нодир бир пайт, аёл зоти учун энг оғир пайтлардан бирида, эримни ёнимда бўлмаслигини, менга таянч бўлиб турмаслинини тасоввур хам қила олмайман. Турмуш ўртоғим бу маънода истисно эмас : ғарбий эркакларнинг аксарияти болалари туғилиш пайтида хотинларининг ёнида бўлиб уларга қўлларидан келганча ёрдам беришади. Бу нормал бир хол ва бу ердаги аёллар ҳам бунга ўрганиб қолишган… Ким билади, балки шу азобларни ўз кўзлари билан кўрганлари сабабли бу ердаги эркаклар хотинларинг қадрига кўпроқ етиб, кўпроқ бола боқишда ёрдам беришар.
Бир дугонам билан суҳбатда Аёллар Бекатини қандай мақсадда ишлатила олишимиз хақида гаплашиб қолдик. У шундай таклиф билан чиқди "Мана, биз бир биримиз билан ўз дардларимиз билан ўртоқлашамиз, бир биримизга муаммоларимиз хақида гапириб бериб маслахам сўрасаймиз, Аёллар Бекати ҳам шундай дардини очиб, бошқа аёл қизлардан маслахат сўраш жойи бўлиши керак" деди. Менга бу ғоя жуда ёқди. Намуна сифатида мен ўйлаб юрган туйғуларимни бу ерда ёза бошлайман. Бир кунмас бир кун кимдир ўз фикрини қўшаман деса, бошим осмонга етарди. Кимдир турли мавзуда ёзаман деса, ўз исмини айтмасдан ёзса бўлади. Мана бу менинг электрон манзилим: shoyiras@yahoo.com
Ассалому алaйкум! Аёллар Бекатига хуш келибсиз! Хотин кизларга мансуб интернет сахифасини очиш туйгуси мени узокдан бери тинч колдирмасдан келаётган эди. Мана нихоят калбимдаги бор журъатни йигиб, бу сахифани очдим. Ўзим хакимда бир икки сўз: ёшим 35да, асли Ўзбекистонликман. Бир неча йилдан бери турмуш ўртогим билан Оврўпада яшаб келаяпман. Битта фарзандим бор. Бу сайтнинг очишдан энг асосий максад : БАРЧА аёл кизларга тегишли мавзуларни очиклик билан мулохаза этиш ва фикр алмашиш. Келинг, тортинмасдан, Аёллар Бекатида кизгин сухбатлару бахслар уюштирайлик. Ўз фикрингиз билан ўртоклашайлик. Сизларнинг изохларингизни кутиб колувчи, Шоира

